Genel

İsimleri Neden Unuturuz?

İsim unutma, bilinçaltı etkiler ve çağrışım yoluyla olabilir. Vekil sözcükler ve bastırılmış duygular etkili olabilir. İsim hatırlama için benzerlikler ve pratik önerilir.

Çoğumuzun bildiğimizden emin olduğumuz özel bir adı unutmuşluğu olmuştur. Bir ismi unutmanın birden fazla psikolojik nedeni vardır. Bu nedenlerden biride ismin hatırlamak istemediğimiz için o an aklımıza gelmediğidir. Ayrıca bu yazımda sizlere bildiğimizi bildiğimiz halde aklımıza gelmeyen bir ismi hızlıca nasıl hatırlayabileceğimizi göstermeye çalışacağım.

İsimleri Neden Unuturuz?

Unuttuğumuz bir sözcüğü hatırlamaya çalıştığımızda, unuttuğumuz sözcükten çağrışım yoluyla ortaya çıkan birçok sözcük aklımıza gelir. Aklımıza gelen bu ilk sözcüklere Freud “Vekil Sözcük” adını vermiştir. Yani bir isim her insanın bilinçaltı o insana özel olduğundan herkeste farklı vekil sözcükler doğurur. Unuttuğumuz fakat bildiğimiz bir sözcüğü hatırlama işleminde birazdan bu vekil sözcüklerden yararlanacağız. İşte aşağıdaki paragrafta bir örnek.

Bay N., birisine Gillhofer ve Ranschburg Yayınevi’ni önermek istedi. Fakat bu yayınevi çok ünlü olmasına rağmen aklına tek gelen ad Ranschburg oldu. Keyfi az buçuk kaçan Bay N. evine döndü. Ama bu adı hatırlayamaması ona o kadar acı veriyordu ki kardeşini uyandırdı ve aklına gelmekte olan Ranschbug adıyla alakalı olan adı sordu. Kardeşi pek de zorlanmadan ona bir ad verdi. Genç ve çekici bir bayanla yürüyüş yaparak hoş anılar geçirdiği yer olan bu ‘Gallhof’ adı hemen Bay N.’nin aklına ‘Gillhofer’i getirdi. Genç kadın, ona, üzerinde ‘Gallhof’da geçirdiğimiz güzel saatlerin anısına… ‘ yazan bir hediye vermişti. Gillhofer adını unutmasından birkaç gün önce Bay N., bu hediyeyi sakladığı çekmeceyi dikkatsizce kaparken hediyenin zarar görmesine neden olmuştu. Her ne kadar bu istemeden de yapılmış olsa, semptomatik davranışlar hakkında bilgi sahibi de olan Bay N. içindeki suçluluk duygusuna karşı koyamamıştı. Bu kazadan beri, bu genç hanıma karşı hissettiği duygularda bir karışıklık yaşamaktaydı. Elbette kalbi aşkla doluydu, ama genç kadın evlenmek isterse diye çekiniyor ve bu durumun yarattığı korkudan kıvranıyordu

Yukarıdaki örnekte Gillhofer ismi Gallhof’u, Gallhof ismide adamımızın orada geçirdiği güzel anıları çağrıştırdı. Ancak bu güzel günlerden kalan bir hatıraya zarar verip suçluluk duyduğu için hatırlamak istemiyordu bu olayı. Bu olayı bilinçaltında farkında olmadan bastırdı.

Adın unutulması bilinçaltından gelen benzer güdüleyici güçlerin yanı sıra sessel ve vurgusal benzerlikten dolayıda meydana gelebilir. Nitekim yukarıdaki örnekte de hem bilinçaltımız etkisini hem de sessel ve vurgusal benzerliklerin etkisini görmekteyiz. Şimdide isimlerin bir önermenin unutulmasını pekiştirecek şekilde unutulmasına göz atalım.

Bir aile pansiyonunda, delikanlımız, hoşlandığı İngiliz bir bayanla tanışıklık kuruyor. Tanışmalarının ilk akşamı, hanımefendinin anadilinde konuşuyorlar. İngilizcesinin yeterli olduğunu düşünen delikanlı “altın” sözcüğünü telaffuz etmek istiyor. Çok uğraşmasına rağmen sözcük aklına gelmiyor. Onun yerine Fransızca or, Latince aurum ve Yunanca chrysos sözcükleri ısrarla, sanki unuttuğu sözcüğün aklına gelmesini engellemeye çabalarmış gibi, hatırlayıp duruyor.

Sonunda, hanımefendinin  parmağındaki yüzüğe dokunarak işaret etmekten başka bir çare bulamıyor ve hanımefendiden hatırlayamadığı “altın” sözcüğünün Almancada da aynı söyleyişe (gold) sahip olduğunu duyunca afallıyor. Unutulan sözcüğün neden olduğu bu dokunma eyleminin sadece sevgi duygusu beslenen kişiye dokunma ihtiyacından oluşmuyordu; bunda delikanlımızın bir hanımla yaşamını birleştirmeye yönelik davranışlarının da etkisi büyüktü. Hanımefendinin bilinçdışı sezgisi (özellikle de delikanlıya duyulan sempatinin yarattığı bilinçdışı hareketler) delikanlının bu sözcüğü unutmasının masumluk ardında gizlenmiş erotik dürtüyü fark edecektir. Hanımefendinin kendisine dokunulması karşısındaki tutumu ve bu davranışa neden olan güdüleri kabullenişi, böylece bu iki kişi içinde bilinçdışı, ama bir yandan da belirgin bir flörtü başlatan bir araç olmuştur.

Bu örnekte de bilinçaltımızdaki bastırılmış duyguların etkisini görüyoruz. Şimdi gelelim unuttuğumuz fakat bildiğimizi bildiğimiz bir sözcüğü nasıl hatırlayabileceğimize.

Unutulan İsmi Hatırlama

Yukarıdaki örneklerde de farkedebileceğimiz üzere “Vekil Sözcükler” çağrışımsal olarak veya sessel ve vurgusal olarak bulmak istediğimiz sözcüğe benzer. Burada eğer yapabiliyorsak vekil sözcükler arasında olumsuz bir ortak nokta bulmalıyız. Ama vekil sözcükler arasında bir bağlantı olmak zorunda değil. Her bir sözcük veya onun çağrıştırdığı anılar ayrı ayrı unutmaya etki etmiş olabilir.

Ortak nokta bulabildiysek eğer bulduğumuz ortak nokta büyük ihtimalle kelimeyi unutmamızın nedenidir. Bu neden o kelimeyle ilgili utanç verici hatırlanmak istenmemesiyle ilgili olabilir. Ortak nokta bulamadıysak işimiz biraz daha zor gibi. Burada yapmamız gereken vekil sözcüğe odaklanıp o sözcükle ilgili olabildiğince çok şey hatırlamak, çağrışımlar yapmak olmalıdır.

İlk örneği hatırlayalım. Bay N. nin aklına Gillhofer yerine vekil sözcük olarak Gallhof geliyordu. Biraz düşününce orada yaşadığı güzel anılar ve daha sonra bu anıları baltayabilecek utanç verici bir olayı hatırladı. Bu utanç verici olay bilinçaltında Gillhofer ismini bastırmasına yol açtı. Bu şekilde verdiğimiz örneklerde tümevarım ile geriye dönerek unuttuğumuz sözcüğe ulaşmak için pratik yapmış olduk.

Bu makaleyi beğendiyseniz lütfen yorum yapmayı ve paylaşmayı unutmayın.

Ahmet

Kendi işinin patronu. Uzun soluklu bir proje kapsamında Kanala Haber Gönder sitesini kurdu. Doğru ve saygılı habercilik anlayışını benimseyen kanalahaber.com'a siz de haber gönderebilirsiniz.

İlgili Haberler

Bir yanıt yazın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir

Başa dön tuşu