YENİ HABERLER
ÇOK OKUNANLAR
12 Punto14 Punto16 Punto18 Punto
İş kanunumuzda fazla çalışma hakkında bilinmesi gerekenler
29 Haziran 2015 11:10

 

Fazla çalışma; Kanunda yazılı koşullar çerçevesinde, haftalık kırk beş saati aşan çalışmalardır. Ülkenin genel yararları yahut işin niteliği veya üretimin artırılması gibi nedenlerle fazla çalışma yapılabilir.

 

İş kanununda net olarak açıklanmasına rağmen piyasadaki şirketlerde fazla mesai, genel tatil ve hafta tatili hesaplanırken hesaplama tekniklerinde farklılıklar gözlenmektedir. Kanunda hesaplama tekniği tekdir bir firma hangi sektörde olursa olsun hesaplama tekniği aynıdır.

 

İşçinin ücret bordrolarında fazla çalışma sütunu bulunduğu halde bu sütunun boş bırakılması, işçinin fazla mesai yapmadığının kanıtı değildir. İşçi böyle bir bordroyu imzalamış olsa dahi fazla mesai hakkından vazgeçmesi söz konusu değildir.

 

Buna karşılık, işçinin bordrosunda açıkça fazla çalışma yapılmadığı belli olan veya bir kısım işçilerin fazla çalışma ücretine hak kazandıkları yazılı bulunan kendisi fazla mesai yaptığı halde bordrolarında ücret tahakkuk ettirilmediğini gören işçi bordroyu “ihtirazı kayıt” ileri sürerek imzalamak zorundadır. Bunun gibi, fazla çalışma yapılıp ücretinin alındığı bazı aylarda ise fazla çalışmanın yapılmadığı görülüyorsa, ihtirazı kayıt koymayarak bordroyu imzalayan işçinin artık fazla mesai ücreti talep etmesi söz konusu olamaz. İşçi bu durumda fazla çalışma ücreti talep ettiği takdirde iddiasını yazılı delil ile kanıtlamak zorundadır. Aksi halde Mahkeme işçinin fazla mesai taleplerini kabul etmeyecektir.

 

Fazla çalışma ücretlerinde zaman aşımı süresi 5 yıldır. Bu ücretlere de bankaların mevduata uyguladığı en yüksek faiz oranı uygulanır. İşçi, işverence fazla çalışma ücreti ödenmediği takdirde iş akdini haklı nedenle feshedebilir. Bu durumda işçi, kıdem tazminatına hak kazanır fakat ihbar tazminatına hak kazanamamaktadır.

 

Fazla Çalışma Zorunlu mudur?

 

Pek çok işyerinde, fazla çalışma zorunlu bir uygulama olarak dayatılmakta ve işçiler onayları alınmaksızın fazla mesaiye bırakılmaktadırlar. Oysa iş kanunun 41. Maddesine göre fazla çalışma yapılması için işçilerin onayının alınması şarttır. Zorunlu mesai sadece acil işlerde, acil hallerde, örneğin makinelerin arızalanması vb. durumlarında yaptırılabilir.

 

Ayrıca;

 

— Sağlık kuralları bakımından günde ancak 7,5 saat ve daha az çalışılması gereken işlerde,

 

— Gece sayılan gün döneminde yürütülen işlerde

 

— Maden ocakları, kablo döşemesi, kanalizasyon, tünel inşaatı gibi işlerin yer ve su altında yapılanların da Gece çalışmasında fazla çalışma yaptırılamaz

 

Fazla Çalışma Yaptırılmayacak İşçiler kimlerdir?

 

Aşağıda sayılan işçilere fazla çalışma yaptırılamaz.

 

a- 18 yaşını doldurmamış işçiler,

 

b- İş sözleşmesi veya toplu iş sözleşmesi ile önceden veya sonradan fazla çalışmayı kabul etmiş olsalar bile sağlıklarının elvermediği işyeri hekiminin veya Sosyal Sigortalar Kurumu Başkanlığı hekiminin, bunların bulunmadığı yerlerde herhangi bir hekimin raporu ile belgelenen işçiler,

 

c- İş Kanunu’nun 88. maddesinde öngörülen Yönetmelikte belirtilen gebe, yeni doğum yapmış ve çocuk emziren işçiler,

 

d- Kısmi süreli iş sözleşmesi ile çalıştırılan işçiler.

Kısmi süreli iş sözleşmesi ile çalışan işçilere fazla sürelerle çalışma da yaptırılamaz.

 

İş kanunda fazla çalışma ile ilgili ne denir?

 

İş kanunumuzun 41. Maddesinde özetle şu şekilde tanımlanmıştır; Ülkenin genel yararları yahut işin niteliği veya üretimin artırılması gibi nedenlerle fazla çalışma yapılabilir.

 

Her bir saat fazla çalışma için verilecek ücret normal çalışma ücretinin saat başına düşen miktarının yüzde elli yükseltilmesi suretiyle ödenir.

 

Fazla çalışma veya fazla sürelerle çalışma yapan işçi isterse, bu çalışmalar karşılığı zamlı ücret yerine, fazla çalıştığı her saat karşılığında bir saat otuz dakikayı, fazla sürelerle çalıştığı her saat karşılığında bir saat on beş dakikayı serbest zaman olarak kullanabilir.

İşçi hak ettiği serbest zamanı altı ay zarfında, çalışma süreleri içinde ve ücretinde bir kesinti olmadan kullanır.

 

Hangi durumlarda fazla çalışma yapılamaz?

 

— İş kanunumuzun 63 üncü maddesinin son fıkrasında yazılı sağlık nedenlerine dayanan kısa veya sınırlı süreli işlerde ve İş kanunumuzun 69 uncu maddesinde belirtilen gece çalışmasında fazla çalışma yapılamaz.

 

— Fazla saatlerle çalışmak için işçinin onayının alınması gerekir.

 

— Fazla çalışma süresinin toplamı bir yılda iki yüz yetmiş saatten fazla olamaz.

 

    Fazla çalışma ve fazla sürelerle çalışmaların ne şekilde uygulanacağı çıkarılacak yönetmelikte gösterilir.

 

Zorunlu Nedenlerle Fazla Çalışma nedir?

 

Gerek bir arıza sırasında, gerek bir arızanın mümkün görülmesi halinde yahut makineler veya araç ve gereç için hemen yapılması gerekli acele işlerde, yahut zorlayıcı sebeplerin ortaya çıkmasında, iş yerinin normal çalışmasını sağlayacak dereceyi aşmamak koşulu ile işçilerin hepsi veya bir kısmına fazla çalışma yaptırılabilir. Bu durumda fazla çalışma yapan işçilere uygun bir dinlenme süresi verilmesi zorunludur.

 

Ulusal Bayram Ve Genel Tatil Günlerinde Çalışma nasıl olur?

 

Ulusal bayram ve genel tatil günlerinde iş yerlerinde çalışılıp çalışılmayacağı toplu iş sözleşmesi veya iş sözleşmeleri ile kararlaştırılır. Sözleşmelerde hüküm bulunmaması halinde söz konusu günlerde çalışılması için işçinin onayı gereklidir.

Bu günlere ait ücretler Kanun kapsamına giren işyerlerinde çalışan işçilere, kanunlarda ulusal bayram ve genel tatil günü olarak kabul edilen günlerde çalışmazlarsa, bir iş karşılığı olmaksızın o günün ücretleri tam olarak, tatil yapmayarak çalışırlarsa ayrıca çalışılan her gün için bir günlük ücreti

 

Sonuç; iş sözleşmesi ile çalışmakta olan personele bir yıl boyunca yaptırılacak fazla çalışma 270 saati geçemeyecektir. Bu konuda günlük ve yıllık olarak getirilen fazla çalışma sınırlaması işçinin ruh ve beden sağlığını korumaya yöneliktir ve mutlak emredici nitelikte olduğundan işçinin isteği ile dahi değiştirilemez. İş hukukuna egemen olan işçi sağlığı ve iş güvenliğinin korunması gibi temel ilkeler göz ardı edilemez. İşçinin etkili ve verimli çalışabilmesi için makul bir çalışma süresinde çalıştırılması ve yeteri kadar dinlenme süresi verilmesi gerekir. Bu konudaki hukuki düzenlemelere rağmen azami hadleri aşacak şekilde yaptırılacak fazla çalışma, kurum yöneticilerinin idari ve mali sorumluluklarını gerektirir.

Yazarın Önceki Yazıları
Yurtdışında Yaşayanlarda Emeklilik 24.07.2017Devlet Memurlarında Refakat Bakım İzni 17.07.2017Genç işsizliğin çözümü girişimci sayısını arttırmak 10.07.2017Hafta Tatili Kalktı mı? 03.07.2017Bayramda Sigortalı Personeller Çalıştırılabilir mi? 24.06.2017Bayram tatili için çalışanlar neler soruyor? 19.06.2017Ara dinlenme eksik kullandırılan işçi haklı fesih yapabilir 12.06.2017İş Güvenliği Uzmanı zorunluluğuna erteleme geliyor 05.06.2017Vergi ve Bağlantı SGK Borçlarına Yeni Yapılandırma İmkânı Geldi 29.05.2017Ülkemizin Yerli Markalarını Boykot Ederek Vebale Girme 22.05.2017Kadın Memurlarımız İzin Haklarınızı Biliyor musunuz? 15.05.2017Esnafa Yeni Kredi İmkanı Getirildi 08.05.2017İşten Atılanların Hakları Ve Zamanaşımı 01.05.2017Şirketlere Stajer Çalıştırma Zorunluluğu 24.04.2017Yabancı Yatırımcı ve Bilim Adamına Turkuaz Kart Geldi 10.04.2017Yazarın tüm yazıları için tıklayınız.