YENİ HABERLER
ÇOK OKUNANLAR
12 Punto14 Punto16 Punto18 Punto
2023 Hedefi olan Türkiye'nin kayıtdışı ekonomi problemi
27 Nisan 2015 08:26

Kayıt dışı ekonomi; Devletten gizlenen, kayda geçirilmeyen ya da geçirilemeyen ve bu sebeple de denetlenemeyen faaliyetler olarak tanımlanabilir.

Buna göre, bazı kayıt dışı ekonomik faaliyetler yasadışı faaliyetler olduğu halde, bazıları ise yasaklanmamış bir faaliyetin bilinçli olarak kayıtlara geçirilmemesi, dolayısıyla vergilendirilmemesi şeklinde meydana gelmektedir.

Bu çerçevede, yasaklanmamış faaliyetlerden olup, bilinçli olarak kayıt dışına çıkarılan işlemler ve bu işlemler dolayısıyla meydana gelen vergi kayıp ve kaçağı önemli bir unsur olarak karşımıza çıkmaktadır.  Son yıllarda alınan önlemlere ve kaydedilen aşamalara rağmen kayıt dışı ekonomi ülkemiz açısından halen önemli sorun alanlarından birisi olmaya devam etmektedir.

Kayıt dışı ekonominin azaltılması orta ve uzun dönemde ekonomik istikrar, gelir dağılımı ve istihdam gibi birçok makroekonomik unsurun iyileşmesine, ekonomide verimlilik düzeyi ve rekabet gücünün yükselmesine, ayrıca kamu gelirlerinin artmasına katkıda bulunacaktır.

Kayıt dışının bizim gibi gelişmekte olan ülkelerde ciddi sorun olduğu inkâr edilemez bir gerçektir. Dünyaya baktığımızda;

Fransa Ekonomik ve Sosyal Konseyi tarafından yaptırılan 2014 Yılı bir araştırmaya göre; ABD ve Japonya’da yüzde 8-10, Avusturya'da bu oran yüzde 7,6, İtalya'da kayıt dışı ekonomi gayri safi milli hasılanın yüze 16,3'üne tekabül ederken, bu oran Fransa'da yüzde 10,8 civarında olduğu tespit edilmiştir.

39 Avrupa ülkesini kapsayan kayıt dışı ekonomiyle ilgili bir araştırmada toplam ekonominin % 18.5’inin kayıt dışı olduğu belirlenmiştir. Aynı çalışmada Türkiye, Bulgaristan ve Romanya’dan sonra % 31,9’lık kayıt dışılık oranı ile en yüksek kayıt dışılığa sahip üçüncü ülke konumundadır. Fakat bana göre Türkiye’mizde kayıt dışı ekonominin gayrisafi milli hasılaya oranı, yüzde 60’lar seviyesindedir (bu veri kitabımda yazılı araştırmalara dayanmaktadır).

Vergi ve SSK primlerinin yüksekliği, vergi sisteminin adaletsiz olması ve afların kayıt dışılığı teşvik ettiği inkar edilemez bir gerçektir.

Bu hususta bakın birkaç veri aktarmak istiyorum;

Türkiye İstatistik Kurumu’nun 2014 verilerine göre;  döneminde herhangi bir sosyal güvenlik kuruluşuna kayıtlı olmadan çalışanların oranı %33,6, tarım sektöründe sosyal güvenlikten yoksun çalışanların oranı %81,1, tarım dışı sektörlerde ise %20,6’, Sosyal güvenlik kapsamında olmayan ücretli ve yevmiyeli çalışanların oranı ise %17 oranındadır. Bu hususta İstanbul Mali Müşavirler odasının yapmış olduğu bir çalışmada da “Kayıt dışının sadece ücretliler boyutu ile kamuya maliyeti yıllık olarak SGK 4A (eski SSK) primi olarak 22 milyar 122 milyon lira. SGK 4B (eski BAĞ-KUR) primi olarak kaybı, sadece kendi hesabına çalışanlar dikkate alınsa bile en az 8 milyar 987 milyon lira. Toplamda kayıt dışının sadece sosyal güvenlik sistemine maliyeti 30 milyar lirayı aştığı tespit edilmiştir.”

Yine Türkiye ekonomisini milyarlarca liralık zarara uğratan, sadece kaçak sigaranın Türkiye’ye yıllık vergi zararı 5 milyar lira, kaçak içki pazarı ise yıllık 6 milyar liraya dayandı, akaryakıtta kayıp 10 milyar lira seviyesindedir.

Kayıt dışı Kitabımın sloganı “Kaçırılan her kuruş vergi çocuklarımızın çalınan geleciğidir” demiştim. Buna hala inanıyorum. Siyasi bir seçim dönemine girdiğimiz şu günlerde partilerimiz seçim bildirgelerini açıklarken yapacakları işlerin başına kayıt dışı ile mücadeleyi koymalıdırlar ki, geleceğimizin teminatı çocuklarımızın gelecekleri çalınmasın ve bütçe açıkları oluşmasın.

Ne yapılmalı ki kayıt dışı ile mücadele edilsin ve oranları düşürülsün?

Bu hususta çok şey yazabilirim, çözüm önerilerim de olabilir, fakat sizleri fazla sıkmayacağım. Aslında kısaca şu beş başlık kayıt dışı ile mücadelenin rehberi olmalıdır:

  • Gönüllü Uyumun Artırılması
  • Denetim Kapasitesinin Güçlendirilmesi
  • Yaptırımların Caydırıcılığının Artırılması
  • Veri Tabanı Paylaşımı
  • Toplumsal Farkında lığın Artırılması

Daha önceki “Kayıt dışının ülkemiz açısından sakıncaları nelerdir? makalemde vergi sorumlularına, kayıt dışının çocuklarının çalınan geleceği olduğu, doğru bir şekilde anlatılabilirse, vergiye gönüllü uyumun artacağı ve kayıt dışının da azalacağı düşüncesinde olduğumu yazmıştım.

Türkiye gibi gelişmekte olan ülkelerde kayıt dışılık alanlarının daraltılmasında denetimlerin ve cezaların artırılması gibi rutin mücadele yöntemlerinin etkisi sınırlı olmaktadır. Son yıllarda kayıt dışı ekonomi ile mücadelede atılan somut adımlar şimdiye kadar atılan adımların çok üzerinde olsa bile, bu hususta başarı sağlamak için köklü değişikliklere ihtiyaç duyulmaktadır. Kayıt dışı ile mücadele konusunun yeniden gözden geçirilmesi ve büyük ölçekli ekonomik faaliyetler noktasından başlayarak tabana yayılan bir mücadele başlatılması gerekiyor.

Başta gelir vergisi reformu olmak üzere, vergi yasalarında yapılacak değişikliklerle basitliğin sağlanması, algılanan vergi yükünün düşürülmesi, denetimlerde etkinliğin artırılması ve kamuda şeffaflığın artırılarak vergi ahlakında düzelmenin sağlanması gerekmektedir. Türkiye’de ekonomistler kayıt dışılığın yaklaşık olarak ekonominin üçte biri büyüklüğünde olduğunu tahmin etmektedirler. An­cak, kayıt dışılığın sektörler arasında dağılımı aynı değildir. Bu yüzden kayıt dışılığın yaygın olduğu sektörlere özel çözümlerin geliştirilmesi, kayıt dışılıkla mücadelede sosyal konsensüsün sağlanması­na yardımcı olacaktır.

Yazarın Önceki Yazıları
Nedir bu Sanal para veya kripto para? 20.11.2017Yargıtay Kararlarıyla İşçinin İmzaladığı İbraname 13.11.2017İş kazasında manevi tazminat hakkı var mıdır? 06.11.2017Çalışma koşullarında esaslı değişiklik nedir? 30.10.2017Kayıt dışının çözüm anahtarı Mali müşavirlerdir 23.10.2017Şirketlerde Gayrimenkul Alımında Vergi Durumu 16.10.2017SMS ile İş Sözleşmesi Sonlandırılabilir mi? 09.10.2017Okul Harcamaları Gider Yazılır mı? 02.10.2017İmalatçı Kobi’lere Kosgeb’den Destek 27.09.2017İmalatçı Kobi’lere Kosgeb’den Destek 25.09.2017Tarıma dayalı yatırımlara kırsal kalkınma destekleri geldi! 18.09.2017Yabancılara Konut Veya İşyeri Satışında KDV İstisnası 11.09.2017E Ticaret Siteleri Dikkat! 05.09.2017Artık Yıllık İzin Bölümler Halinde Kullanılabilir 21.08.2017Vergi İdaresi İncelemeye Sevk Etmeden İzahat İsteyecek 14.08.2017Yazarın tüm yazıları için tıklayınız.