YENİ HABERLER
ÇOK OKUNANLAR
Siyasî yasakların sürmesi için de darbe yapılacakm
Siyasî yasakların sürmesi için de darbe yapılacakm
Siyasî yasakların sürmesi için de darbe yapılacakm
17 Şubat 2008 / 10:54 Güncelleme: 00 0000 / 00:00

ABD Dışişleri Bakanlığı, 1969-1972 yıllarına ait arşivlerinin gizliliğini kaldırdı. Ancak belgelerin Türkiye'ye ilişkin bölümleri sansürlenerek verildi. Önemli bilgilerin yer aldığı belgelere göre, Türkiye, 1971 Muhtırası'ndan önce bir darbe tehlikesi daha atlattı. Ordu, Mayıs 1969'da eski Cumhurbaşkanı Celal Bayar ve DP'lilerin siyasî haklarının iadesini öngören bir anayasa değişikliğinin Senato'da kabulü durumunda yönetime el koymayı planlamış. Askerler, değişikliğin Senato'dan geçmemesi için önce dönemin CHP lideri İsmet İnönü'ye baskı yapmış. İnönü, buna rağmen yasakların kalkmasından yana tavır koyunca, baskılar AP Genel Başkanı Süleyman Demirel'e yönelmiş.

Demirel, ordunun isteği doğrultusunda oy kullanarak değişiklik tasarısının komisyona gitmesini sağlamış. Amerikan belgelerinde 1971 başlarının siyasî tablosu aktarılırken, CHP'nin seçkinci bir azınlık içinde yer aldığı, AP'nin ise 'DP gibi muhafazakar çiftçilere ve ticaret kesimi'ne dayandığı kaydediliyor. Türkiye, 27 Mayıs 1960'ta ilk darbeyle tanıştı. Bir başbakan ve üç bakan idam edilirken, Cumhurbaşkanı Celal Bayar ile Demokrat Partili siyasetçilere yasak getirildi.


1965'te siyasi yasakların kaldırılması gündeme geldi; ancak bu hayata geçirilemedi. 1969'da ise CHP ve AP ortaklaşa bir 'af tasarısı' hazırladı. Ancak AP lideri Demirel, tasarı Senato'da oylanırken desteğini çekti. Basında Demirel'e askerlerin baskı yaptığına dair haberler yayınlandı. ABD arşivlerinde konuyla ilgili önemli detaylar yer alıyor. Yayınlanan belgelere göre, 19 Mayıs 1969 tarihli 'istihbarat telgrafı'nda, Genelkurmay'ın, 16 Mayıs'ta yaptığı toplantıda, Bayar ve diğer yasaklı politikacıların siyasi haklarının geri verilmesini öngören anayasa değişikliğinin Senato tarafından kabulü durumunda, ülke yönetimine el koymayı kararlaştırdığı ve bu durumu, Cumhurbaşkanı Cevdet Sunay ile Başbakan Süleyman Demirel'e ilettiği görülüyor. Dönemin Genelkurmay Başkanı Orgeneral Memduh Tağmaç'ın imzasıyla, bütün ordu, kolordu ve tümen komutanlarıyla üst düzey Hava ve Deniz Kuvvetleri komutanlıklarına bu konuda talimat gönderildi. Müdahalenin, 20 Mayıs'ı 21 Mayıs'a bağlayan gece olması planlandı ve bunun muhtemelen bir haber bülteniyle radyodan halka duyurulacağı belirtildi.


Bazı üst düzey CHP yetkililerinin, partinin Senato oturumunda ret oyu kullanacağı ve böylelikle gereken üçte ikilik çoğunluğun sağlanamayacağı yönünde orduya güvence verdiği ifade edilirken, "Ordu, bu tasarının Senato'da fiilen öleceğine ve kendilerinin harekete geçmesine gerek kalmayacağına inanıyor. Ancak her şeye rağmen bu anayasa değişikliği şans eseri kabul edilirse ordu, bütün uyarı ve hazırlıklarının blöf olmadığını göstererek harekete geçecek." denildi. Belgenin 'yorum' bölümünde ise 'müdahale olursa muhtemelen sadece Parlamento'nun feshedileceği, Sunay'ın (Cevdet) cumhurbaşkanlığında kalacağı ve seçimlere kadar Demirel hükümetinin geçici olarak görevi sürdüreceği' tahminleri yer aldı. 10 Mart 1971 tarihli istihbarat telgrafında, 'aynı gün TSK'nın komuta konseyinin, ülkede siyasî durumun çok gerginleştiği, ögrenci-polis çatışmalarının yaygınlaştığı ve birkaç gün önce dört Amerikalı askerin militanlarca kaçırıldığı bir ortamda, sekiz saat süren bir toplantı yaptığı' belirtiliyor. 12 Mart Muhtırası'ndan iki gün önceki bu toplantıya ilişkin dönemin bir komutanının, 'ordunun siyasî duruma müdahale etmeye zaten karar verdiğini ve toplantıda bu müdahalenin şekline ilişkin iki öneriden birinin benimseneceğini' söylediği anlatılıyor. Genelkurmay Başkanı Tağmaç'ın, sivil görünüş korunarak hemen alınması gereken önlemlere ilişkin bir muhtıranın Cumhurbaşkanı Sunay ve Başbakan Demirel'e iletilmesi önerisini desteklediği, bazı genç generallerin ise, devletin yönetiminin askerlerce devralınmasını istediği vurgulanıyor. Özellikle Hava Kuvvetleri'ndeki generallerin, acil askerî müdahaleden yana olduğu ve Tağmaç'ın formülüne karşı çıkmasının beklendiği ifade ediliyor.


ABD bazı belgelerden sansürü kaldırmadı


12 Mart Muhtırası sürecinin ve Demokrat Partililer için getirilen siyasî yasakların kaldırılmasıyla ilgili gelişmelerin yer aldığı ABD belgelerinde ilginç bilgiler bulunuyor. Ancak, gizliliği kaldırılmasına rağmen, Türkiye arşivinde bazı belgelerin sansürlendiği dikkat çekiyor. Bazı bölümlerde cümle sansürü yapılırken, bir kısmında paragrafların çıkarıldığı görülüyor.

GÜNDEM Kategorisindeki Diğer Haberler